อาทิตตปริยายสูตร (พระสูตรว่าด้วยสิ่งทั้งปวงเป็นของร้อน)
บทนำและความหมาย
พระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมโปรดชฎิล ๑,๐๐๐ รูป ณ คยาสีสะประเทศ ว่าด้วยอายตนะทั้งหลายร้อน ร้อนด้วยไฟคือราคะ โทสะ โมหะ จนชฎิลทั้งหมดสำเร็จพระอรหันต์
พระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมโปรดชฎิล ๑,๐๐๐ รูป ณ คยาสีสะประเทศ ว่าด้วยอายตนะทั้งหลายร้อน ร้อนด้วยไฟคือราคะ โทสะ โมหะ จนชฎิลทั้งหมดสำเร็จพระอรหันต์
สัพพัง ภิกขะเว อาทิตตัง, กิญจะ ภิกขะเว สัพพัง อาทิตตัง? จักขุง ภิกขะเว อาทิตตัง, รูปา อาทิตตา, จักขุวิญญาณัง อาทิตตัง, จักขุสัมผัสโส อาทิตโต,
[ สับ-พัง พิก-ขะ-เว อา-ทิด-ตัง, กิน-จะ พิก-ขะ-เว สับ-พัง อา-ทิด-ตัง? จัก-ขุง พิก-ขะ-เว อา-ทิด-ตัง, รู-ปา อา-ทิด-ตา, จัก-ขุ-วิน-ญา-นัง อา-ทิด-ตัง, จัก-ขุ-สัม-ผัด-โส อา-ทิด-โต, ]
ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงเป็นของร้อน สิ่งทั้งปวงอะไรเล่าเป็นของร้อน? ตาเป็นของร้อน รูปทั้งหลายเป็นของร้อน จักษุวิญญาณเป็นของร้อน จักษุสัมผัสเป็นของร้อน,
เกนะ อาทิตตัง? อาทิตตัง ราคัคคินา โทสัคคินา โมหัคคินา, อาทิตตัง ชาติยา ชะรามะระเณนะ โสเกหิ ปะริเทเวหิ ทุกเขหิ โทมะนัสเสหิ อุปายาเสหิ, อาทิตตันติ วะทามิ.
[ เก-นะ อา-ทิด-ตัง? อา-ทิด-ตัง รา-คัก-คิ-นา โท-สัก-คิ-นา โม-หัก-คิ-นา, อา-ทิด-ตัง ชา-ติ-ยา ชะ-รา-มะ-ระ-เน-นะ โส-เก-หิ ปะ-ริ-เท-เว-หิ ทุก-เข-หิ โท-มะ-นัด-เส-หิ อุ-ปา-ยา-เส-หิ, อา-ทิด-ตัน-ติ วะ-ทา-มิ. ]
ร้อนด้วยอะไรเล่า? เราตถาคตกล่าวว่า ร้อนด้วยไฟคือราคะ ร้อนด้วยไฟคือโทสะ ร้อนด้วยไฟคือโมหะ, ร้อนด้วยความเกิด ความแก่ ความตาย ความโศก ความร่ำไรรำพัน ความทุกข์กาย ความทุกข์ใจ และความคับแค้นใจ.
โสตะมัง อาทิตตัง... ฆานัง อาทิตตัง... ชิวหา อาทิตตา... กาโย อาทิตโต... มะโน อาทิตโต... เอวัง ปัสสัง ภิกขะเว สุตะวา อะริยะสาวะโก นิพพินทะติ.
[ โส-ตะ-มัง อา-ทิด-ตัง... คา-นัง... ชิว-หา... กา-โย... มะ-โน อา-ทิด-โต... เอ-วัง ปัด-สัง พิก-ขะ-เว สุ-ตะ-วา อะ-ริ-ยะ-สา-วะ-โก นิบ-พิน-ทะ-ติ. ]
หูก็เป็นของร้อน... จมูกก็เป็นของร้อน... ลิ้นก็เป็นของร้อน... กายก็เป็นของร้อน... ใจก็เป็นของร้อน... ดูกรภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เมื่อเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายในอายตนะทั้งหลาย เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้นแล.
ปฐมเทศนาที่สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงแก่พระปัญจวัคคีย์ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ทรงประกาศอริยมรรคมีองค์ ๘ และอริยสัจ ๔ ทำให้พระอัญญาโกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรม
พระสูตรสำคัญที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมแก่ปัญจวัคคีย์ จำแนกขันธ์ ๕ ว่าเป็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ทำให้พระภิกษุปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ รูปบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์พร้อมกัน
พระสูตรแสดงหลักการดำเนินชีวิต ๓๘ ประการ ตั้งแต่การไม่คบคนพาล จนถึงจิตเกษมไม่หวั่นไหวในโลกธรรม ซึ่งนำความสุขความเจริญสูงสุดมาสู่ชีวิต
พระสูตรว่าด้วยอานิสงส์ ๑๑ ประการของผู้เจริญเมตตาเจโตวิมุตติ หลับเป็นสุข ตื่นเป็นสุข ไม่ฝันร้าย เป็นที่รักของมนุษย์และอมนุษย์ทั้งหลาย