สติปัฏฐานสูตร (เอกายนมรรค ทางสายเอก)
บทนำและความหมาย
พระสูตรว่าด้วยทางสายเอกเพื่อความบริสุทธิ์ของจิต ดับความโศกความร่ำไรรำพัน และบรรลุพระนิพพาน ด้วยการเจริญสติในกาย เวทนา จิต ธรรม
พระสูตรว่าด้วยทางสายเอกเพื่อความบริสุทธิ์ของจิต ดับความโศกความร่ำไรรำพัน และบรรลุพระนิพพาน ด้วยการเจริญสติในกาย เวทนา จิต ธรรม
เอกายะโน อะยัง ภิกขะเว มัคโค สัตตานัง วิสุทธิยา, โสกะปะริเทวานัง สะมะติกกะมายะ, ทุกขะโทมะนัสสานัง อัตถังคะมายะ, ญายัสสะ อะธิคะมายะ, นิพพานัสสะ สัจฉิกิริยายะ, ยะทิทัง จัตตาโร สะติปัฏฐานา.
[ เอ-กา-ยะ-โน อะ-ยัง พิก-ขะ-เว มัก-โค สัด-ตา-นัง วิ-สุด-ธิ-ยา, โส-กะ-ปะ-ริ-เท-วา-นัง สะ-มะ-ติก-กะ-มา-ยะ, ทุก-ขะ-โท-มะ-นัด-สา-นัง อัด-ถัง-คะ-มา-ยะ, ญา-ยัด-สะ อะ-ธิ-คะ-มา-ยะ, นิบ-พา-นัด-สะ สัด-ฉิ-กิ-ริ-ยา-ยะ, ยะ-ทิ-ทัง จัด-ตา-โร สะ-ติ-ปัด-ถา-นา. ]
ดูกรภิกษุทั้งหลาย ทางนี้เป็นทางสายเอกสายเดียว เพื่อความบริสุทธิ์หมดจดของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความร่ำไรรำพัน เพื่อดับสูญแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน ทางนี้คือสติปัฏฐาน ๔ ประการ.
กะตะเม จัตตาโร? อิธะ ภิกขะเว ภิกขุ กาเย กายานุปัสสี วิหะระติ อาตาปี สัมปะชาโน สะติมา วิเนยยะ โลเก อะภิชฌาโทมะนัสสัง, เวทะนาสุ เวทะนานุปัสสี... จิตเต จิตตานุปัสสี... ธัมเมสุ ธัมมานุปัสสี วิหะระติ อาตาปี สัมปะชาโน สะติมา วิเนยยะ โลเก อะภิชฌาโทมะนัสสัง.
[ กะ-ตะ-เม จัด-ตา-โร? อิ-ทะ พิก-ขะ-เว พิก-ขุ กา-เย กา-ยา-นุ-ปัด-สี วิ-ฮะ-ระ-ติ อา-ตา-ปี สัม-ปะ-ชา-โน สะ-ติ-มา วิ-เนย-ยะ โล-เก อะ-พิด-ชา-โท-มะ-นัด-สัง, เว-ทะ-นา-สุ... จิด-เต... ทัม-เม-สุ ทัม-มา-นุ-ปัด-สี... ]
สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรเล่า? ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้, ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลายอยู่... พิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่... พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดความยินดียินร้ายในโลกเสียได้.
บทสวดพิจารณาความจริง ๕ ประการของชีวิต เพื่อเตือนสติมิให้หลงระเริงในความหนุ่มสาว สุขภาพ และชีวิต
ปฐมเทศนาที่สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงแก่พระปัญจวัคคีย์ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ทรงประกาศอริยมรรคมีองค์ ๘ และอริยสัจ ๔ ทำให้พระอัญญาโกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรม
พระสูตรสำคัญที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมแก่ปัญจวัคคีย์ จำแนกขันธ์ ๕ ว่าเป็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ทำให้พระภิกษุปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ รูปบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์พร้อมกัน
พระสูตรแสดงหลักการดำเนินชีวิต ๓๘ ประการ ตั้งแต่การไม่คบคนพาล จนถึงจิตเกษมไม่หวั่นไหวในโลกธรรม ซึ่งนำความสุขความเจริญสูงสุดมาสู่ชีวิต